दक्षिण एशीया नेटवर्क टेलिभिजन, काठमाडौ कार्तिक १ गते । बढ्दो महँगी, कमजोर सार्वजनिक सेवा र शिक्षण संस्थामा देखिएका समस्याविरुद्ध फ्रान्सभर भएको विशाल प्रदर्शन शनिबार हिंसात्मक बनेको छ। राजधानी पेरिससहित विभिन्न सहरमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप, पसलमा लुटपाट तथा सार्वजनिक भवनमा आगजनी भएपछि फ्रान्स सरकारले सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाएको छ।
शनिबार अक्टोबर १७ मा भएको प्रदर्शनमा फ्रान्सभर करिब ५ लाख ५० हजार मानिस सहभागी भएको सरकारी अनुमान छ। आयोजकहरूले भने सहभागीको संख्या करिब ८ लाख रहेको दाबी गरेका छन्। अधिकांश प्रदर्शन शान्तिपूर्ण भए पनि केही समूहको गतिविधिका कारण विभिन्न सहरमा व्यापक तोडफोड र हिंसा भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।
रोयटर्सका अनुसार प्रदर्शनका क्रममा देशभर करिब १ हजार ८०० जना पक्राउ परेका छन्। राजधानी पेरिसमा मात्रै ८५५ जना पक्राउ परेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। हिंसात्मक घटनाका क्रममा एक प्रदर्शनकारीको हृदयाघातका कारण मृत्यु भएको र ५०० भन्दा बढी प्रहरी घाइते भएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
लिमोजको ऐतिहासिक नगर भवनमा आगजनी
प्रदर्शनका क्रममा मध्य फ्रान्सको लिमोज सहरस्थित ऐतिहासिक नगर भवनमा आगजनी भएको छ। सन् १८८३ मा निर्माण गरिएको उक्त भवन आगलागीबाट गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ। आगोका कारण भवनको छाना भत्किएको र संरचनाको ठूलो भागमा क्षति पुगेको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्।
लियोन सहरमा पर्यटक सूचना केन्द्रमा आगलागी भएको छ भने मार्सेईमा प्रदर्शनकारीको एक समूह नगर भवनभित्र प्रवेश गरी तोडफोडमा संलग्न भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। बोर्डोमा पनि सरकारी अधिकारीको निवासमा तोडफोड तथा विभिन्न पसलमा लुटपाट भएको जनाइएको छ।
पेरिसमा प्रदर्शनका क्रममा पसलका सिसा फुटाइएका छन्, विभिन्न व्यवसायमा लुटपाट भएको छ र केही सवारीसाधनमा आगो लगाइएको छ। प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीचको झडप नियन्त्रण गर्न प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गरेको थियो।
महँगी र कमजोर सार्वजनिक सेवाविरुद्ध आक्रोश
फ्रान्समा पछिल्ला सातादेखि जारी विद्यार्थी आन्दोलनसँगै बढ्दो जीवनयापन खर्चविरुद्धको असन्तुष्टि सडकमा पोखिएको हो। विद्यालयमा शिक्षकको अभाव, कमजोर भौतिक पूर्वाधार, असमानता, सार्वजनिक खर्चसम्बन्धी सरकारी नीतिलगायत विषय प्रदर्शनका प्रमुख मुद्दा बनेका छन्।
सुरुमा विद्यालय तथा शिक्षासम्बन्धी समस्यामा केन्द्रित आन्दोलन विस्तार हुँदै महँगी र सरकारका आर्थिक नीतिविरुद्धको व्यापक प्रदर्शनमा परिणत भएको हो। विद्यार्थी संगठन, ट्रेड युनियन तथा विभिन्न राजनीतिक समूहसमेत प्रदर्शनमा सहभागी भएका छन्।
प्रदर्शनकारीले दैनिक उपभोग्य वस्तु, इन्धन तथा अन्य आवश्यक खर्च बढ्दै जाँदा सर्वसाधारणको जीवन कठिन बन्दै गएको बताएका छन्। सार्वजनिक सेवामा देखिएका समस्याको समाधान र आर्थिक नीतिमा परिवर्तनको माग पनि उठाइएको छ।
फ्रान्समा सन् २०१८ मा इन्धनको मूल्यवृद्धिविरुद्ध सुरु भएको ‘येलो भेस्ट’ आन्दोलनले पनि सरकारमाथि ठूलो दबाब सिर्जना गरेको थियो। अहिलेको प्रदर्शनमा पनि उक्त आन्दोलनसँग जोडिएका समूह र जीवनयापन खर्चबाट प्रभावित नागरिकको सहभागिता देखिएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचारमा उल्लेख छ।
सरकारको चेतावनी, दोषीलाई कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता
फ्रान्सका राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोंले सार्वजनिक सम्पत्ति, सरकारी कार्यालय र व्यवसायमा आक्रमण तथा लुटपाट गर्नेहरूलाई कारबाही गरिने बताएका छन्। उनले हिंसाको विरोध गर्दै शान्तिपूर्ण रूपमा माग राख्ने नागरिक र तोडफोडमा संलग्न समूहबीच स्पष्ट भिन्नता रहेको सन्देश दिएका छन्।
प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले हिंसात्मक गतिविधिबाट सरकार पछि नहट्ने बताएका छन्। उनले हिंसामा संलग्न अतिवादी समूह र आपराधिक गतिविधि गर्नेहरूलाई जिम्मेवार ठहर्याएका छन्।
तर आन्दोलनका क्रममा प्रहरीको बल प्रयोगसम्बन्धी प्रश्नसमेत उठेका छन्। प्रदर्शनका क्रममा एक युवकको हातमा गम्भीर चोट लागेको घटनापछि भीड नियन्त्रणमा प्रयोग गरिने प्रहरीका साधन र विधिबारे पनि छानबिनको माग गरिएको छ।
हिंसात्मक घटनापछि प्रभावित सहरहरूमा क्षतिको विवरण संकलन, सरसफाइ तथा सार्वजनिक संरचनाको अवस्था मूल्यांकन गर्ने काम सुरु भएको छ। व्यवसायमा क्षति पुगेका सञ्चालकलाई सहयोग गर्ने विषयमा पनि स्थानीय अधिकारीहरूले प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
फ्रान्समा आगामी वर्ष हुने राष्ट्रपतीय निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा बढ्दो आर्थिक असन्तुष्टि र सार्वजनिक सेवासम्बन्धी विवादले सरकारमाथि राजनीतिक दबाब थपेको छ। महँगीविरुद्ध सडकमा उत्रिएको आन्दोलन हिंसात्मक घटनाले ओझेलमा पर्न थालेपछि नागरिकका जायज माग र सार्वजनिक शान्ति कायम राख्ने चुनौती दुवै फ्रान्सका लागि महत्त्वपूर्ण बनेका छन्।
